شهرک قدس - کلاته بالا

   يا مقلب القلوب و الابصار يا مدبراليل و النهار

يا محول الحول و الاحوال حول حالنا الي احسن الحال

حلول سال نو و بهار پرطراوت را که نشانه قدرت لايزال الهي و تجديد حيات طبيعت مي باشدرا به تمامي مردم روستای کلاته بالا و شما عزیزان بازدید کننده  تبريک و تهنيت عرض نموده و سالي سرشار از برکت و معنويت را از درگاه خداوند متعال و سبحان براي شماعزيزان مسئلت مي نماييم

قنه ghonneh کما kama

مقدمه: در روزهای پایان سال هموطنان بزرگوارم در جای جای کشور عزیزمان ایران آماده می شوند تا عید باستانی نوروز را هر چه بهتر برگزار نمایند . به همین مناسبت کار هایی از قبیل :خانه تکانی و خرید لباس نو ، آجیل  میوه ، شیرینی ، کادو و ...را انجام می دهند ولی در روستای کلاته بالا این روز ها علاوه بر موارد فوق خرید قنه یا کما از ضروریات مردم روستا است و مردم روستا ،  هر روز منتظرند تا فروشندگان برای فروش قنه (کما) به روستا ی کلاته بالا آمده و یا یکی از افراد فامیل مقداری  قنه (کما)  را از شهر خریده باشد و مردم روستا با تهیه انواع غذا آن را به عنوان  غذایی نوبر میل کنند.

براستی قنه ghonneh کما kama چیست ؟

در گویش های محلی قنه ghonneh ، کما kama ، قرنه یا قرنه کما همان گیاه آنغوزه می باشد.

در کتاب اغت نامه دهخدا در مورد قنه یا همان آنغوزه چنین آمده است .

انگدان . [ اَ گ ُ ] (اِ) گیاهی علفی از تیره ی  چتریان می باشد. این گیاه در اکثر صحاری ایران فراوان است . ارتفاعش 2 تا 2/5 متر و ریشه اش راست و ستبر است . ابر کبیر. حلتیت . انجدان . (فرهنگ فارسی معین ). انگذان . معرب آن انجدان است .

(برهان قاطع) :

تا به مذاق انس و جان ندْهد و ناورد جهان * نکهت گل ز انگدان لذت می ز آمله .

و جهت کلمه عربی آن که انجدان است چنین آمده است

انجدان . [ اَ ج ُ ] (معرب ، اِ) معرب انگدان است و آن را بعربی حلتیت و بیح آنرا اصل الانجدان خوانند . (برهان قاطع) (آنندراج ). در لغت طبری کلوپر گویند. (از انجمن آرا). گیاهی از تیره ی  چتریان که علفی است و پایا میباشد. این گیاه در اکثر صحاری ایران فراوان است . ارتفاعش 2 تا  2/5متر و ریشه اش راست و ستبر است . ابرکبیر. حلتیت . (از فرهنگ فارسی معین ذیل انگدان ). به مازندرانی انجدان طیب را کولاپرنامند و بیخ آنرا بعربی محروق و ساق آنرا بترکی بالدرغان گویند و چون انجدان مطلق مذکور شود مراد تخم آن است و آن دو قسم میباشد یکی طیب و دیگر منتن و ساق نبات آن مجوف و سطبر و بلندتر از قامت و برگ آن شبیه ببرگ کلم و از آن کوچکتر و گل آن چتری مانند شبت وسفید و ثمر آن بعد از رسیدن سفید و مدور و پهن شبیه بدرهم و بسیار خوشبو میباشد و صمغ آنرا حلتیت طیب مینامند و برگ قسم دوم آن مانند صفحه ی  سوخته و پرسوراخ و ساق آن ضعیفتر از قسم اول و ثمر آن سیاه و بسیاربدبو است و بیخ آنرا اشترغار و گیاه آنرا کماه و صمغ آنرا که بسیار بدبو است حلتیت منتن و بفارسی انکزد(انکزه ) نامند و صمغ آنرا بفارسی ژَد و عوام آنرا انگشت گنده نامند. (از مخزن الادویه ). بعضی از اطباء گویند انجدان برگ است و حلتیت صمغ گیاه آن و محروث ریشه ی  آن است . اسحاق بن عمران گفته است انجدان بر دو قسم است قسمی از آن سفید و طیب و خوردنی است که آنرا انجدان سرخسی گویند و ریشه های آنرا محروث گویند و در اغذیه و ادویه بکار رود و دیگر انجدان سیاه منتن است که ببرخی ادویه بیامیزند و صمغ انجدن همان حلتیت است ... ابوحنیفه گوید: محروث ریشه ی انجدان است و محمدبن عبدون گوید: انجدان نباتی است مانند کاشم که در بابل میروید و سبزی فروشان آنرا مانند توابل میفروشند. (از مفردات ابن بیطار ج 1 صص 58 - 59). دیسقوریدوس گوید درخت انجدان را سلقیون گویند و صمغ او را حلتیت خوانند یعنی انگزد و منبت او در زمین دمشق بود و شام وارمنیه و قهستان که او را زمین ماه گویند و زمین نینو و آن زمینی است که آن طرف مصر است و انجدان را بسریانی انکذانا او کاما خوانند... (ترجمه ی  صیدنه ی  ابوریحان ، خطی ). || بعضی گویند نسناس است و آن جانوری باشد شبیه آدمی

معرفی  قنه ghonneh که در ادامه مطلب با نام آنغوزه ذکر خواهد گردید.

آنغوزه با نام علمی (Ferula assa Feotida)، گیاهی است علفی ، چند ساله ، که در آخرین سال عمر گیاه  گلدهي و بذرافشاني آن صورت مي گيرد.آنغوزه  متعلق به خانواده چتریان (Umbelliferea) است .ارتفاع آن به 1 تا حداکثر2 متر مي رسد برگهاي سبز تيره وگلهاي آن برنگ زرد مي باشد که در دامنه وسیعی از نقاط کشور عزیزمان ایران می روید و از سال های بسیار دور تاکنون، به عنوان یک نوع گیاهی دارویی در روستای کلاته بالا مصرف میشده و همچنین جز گیاهان دارویی و صنعتی ایران محسوب می شده است. آنغوزه دارای ریشه کمی ضخیم و گوشتی با ساقه قوی و خشن و خیبری است. مرحله رشد گیاه از اوایل بهار شروع و تا آخر خردادماه ادامه دارد(لازم به ذکر است این دوره نسبت به محل رویش گیاه ،میزان بارندگی و دمای محیط تغییر می کند) سپس دوره خواب بوته‌های نابالغ آغاز و تا بهار سال بعد به‌طول می انجامد. زادآوری این گیاه فقط از طریق بذر صورت می‌گیرد. این گیاه کوهستانی در اراضی بایر و ماسه‌ای خشک و آهکی مناطق گرم می روید .مردم روستای کلاته بالا آنغوزه مورد نیاز خود را از 7فرسنگی روستا محلی به نام پی کمر و بیابان های بیرجند به طرف نهبندان ، بیابان آفریز ، گردنه بردسکن به طرف سبزوار و بهترین نوع آن را از دهنه زیدر مابین میامی وعباس آباد تهیه می نمایند . از ریشه این گیاه یا قسمت پایین ساقه و یقه گیاه با تیغ زدن در اواخر بهار شیره متعفنی در طول تابستان خارج می‌شود که در مجاورت هوا به تدریج سفت می‌شود که تحت نام آنغوزه مورد استفاده قرار می‌گیرد. طعم آنغوزه گس و گزنده و در بعضی از گونه‌ها تلخ و بویی شبیه بوی سیر متعفن و خیلی تند دارد که به‌دلیل ترکیبات شیمیایی آنغوزه می‌باشد. آنغوزه به اشکال مختلف به‌صورت اشکی، توده‌ای، خمیر به بازار تجارت عرضه می‌شود که نادرترین و مرغوب‌ترین شکل آن آنغوزه اشکی یا دانه‌ای است. البته مردم روستای کلاته بالا فقط از برگ های گیاه به عنوان سبزی استفاده می نمایند.

انواع غذاهایی که با گیاه آنغوزه در روستای کلاته بالا تهیه می گردد.

1-  کوکو قنه که شبیه کوکو سبزی تهیه می گردد.

2-  برگ گیاه به عنوان سبزی مصرف می گردد. البته هنوز گیاه می بایست سر از خاک بیرون نیاورده باشد و گرنه برگ آن تلخ وبدمزه می شود

3-  برگ وساقه آن را با آب می پزند و همراه با سیر داغ ، نعناع و گردو با کشک(قروت) میل می نمایند.

4-  نان و پتیر قنه ای : برگ گیاه را خرد می کنند و آن را به خمیر نان اضافه نموده و نان قنه ای را تهیه می کنند .

5-   قنه پلو : برگ گیاه را خشک می کنند و بعد از آب کش نمودن برنج به آن اضافه می نمایند . شبیه شوید پلو

6-   و چندین نمونه غذای دیگر که در مبحث غذا های محلی به آن اشاره خواهد شد.

خواص دارویی گیاه آنغوزه :

1-  آرام بخش و خواب آور است لذا بعد از مصرف آن جدا از رانندگی اجتناب کنید

2-   مسکن است  بخصوص  برای درد کمر و مفاصل بسیار مفید است.

3-   کاهش دهنده فشار خون

4-  محرک نیروی جنسی است.

5-  برطرف کننده بلغم است.

6-  . ادرارآور و ضد سوزش ادرار است.

7-  درمان کننده رماتیسم و نقرس و سیاتیک است.

8-  هضم کننده غذا است.

9-  دم کرده انجدان رومی تمیزکننده خون کبد است.

10-                    درمان کننده امراض سینه از جمله آسم است.

11-                    درمان کننده بواسیر

12-                    برای درمان تب‌ها سودمند است

13-                    برای درمان ذات‌الریه، برونشیت و سرفه و سرماخوردگی به کار می‌رود.

14-                    خوردن انجدان باعث رفع سموم جانوران سمی می‌شود.

15-                    تحريك كننده اشتها بوده و دستگاه هاضمه را تقويت مى كند

16-                    قاعده آور است

17-                    باعث افزایش شیر در انسان و دام می شود ولی طعم آن را عوض می کند

18-                    مواری مثل :حساسیت زا، ، ضد چسبندگی پلاکت‌ها، ضدعفونی کننده، ضد اسپاسم، ضد تومور، ، ضد نفخ، محرک CNS، ، خلط آور، قارچ کش، تقویت کننده رحم و کرم کش آن گزارش شده است .

موارد منع مصرف:زنان باردار، زنان شیرده و کودکان

نوزادان بزرگتر از 7ماه معمولا از خوردن شیر به خاطر بدمزه شدن شیر خوداری می کنند ولی تجربه مردم روستای کلاته بالا حاکی از مسموم شدن نوزادان دارد.

گت بازی   Got bazi

مقدمه: عموما بازی های محلی در روستای کلاته بالا در سه موقع از سال انجام می گردد . بازی هایی که خرد سالان و نوجوانان انجام می دهند این بازی ها در فصل تابستان و زمانی که دانش آموزان تعطیل هستند اوقات فراغت آنها را پر می کند . دومین مرحله از مهر ماه تا عید نوروز است و مخصوص جوانان وبزرگسالان می باشد در این موقع از سال به علت اینکه هوا رو به سردی می رود گوسفندان را در غروب از صحرا به روستا می آورند و هر خانواده گوسفندان خود را در خانه مخصوص گوسفندان که به آن خونه خلومه گفته می شود نگهداری می کنند و مقداری علوفه هم به آنها می دهند  به همین خاطر یکی از افراد خانواده به کنار روستا که یک آغول بزرگ برای برگشت گوسفندان هست می روند و منتظر برگشت گوسفندان از صحرا می مانند چون زمان برگشت دقیق گوسفندان معلوم نیست افراد نیم ساعت زودتر به آن محل رفته و جهت اینکه اوقات فراغت را به شادی بگذرانند بازی های محلی را انجام می دهند. چون این گونه بازی ها به صورت گروهی می باشد شور و نشاط بیشتری نسبت به بازی هایی که در گوشی موبایلشان دارند ایجاد می کند .

سومین موقع تعطیلات عید است که در این موقع از سال تمامی بازی های محلی کم و بیش انجام می گردد.

گت در فرهنگ لغت روستای کلاته بالا به معنی گوی یا شیئی گرد و به افراد که قد کوتاهی دارند گفته می شود .

گت بازی یک بازی نسبتا جدیدی از ترکیب تیله بازی (تشله بازی) و آرا بازی می باشد این بازی مخصوص جوانان وبزرگ سالان است به علت اینکه از گوی آهنی استفاده می کنند چنانچه سن افراد بالاتر از 15 سال باشد بهتر است

تعداد افراد: این بازی مثل بقیه بازی های محلی می بایست در مرحله اول،  افراد گروه مشخص گردد .تعداد افراد در هر تیم 3 الی 4نفر است در این بازی حداقل باید 3 تیم شرکت داشته باشند چون زمانی که یک تیم ببازد تیم بعدی به عنوان حریف تیم برنده وارد بازی شود هر چه تعداد تیم ها بیشتر باشد هیجان بازی برای بردن بیشتر می شود.

یارگیری : در ابتدا برای هر تیم یک نفر استاد مشخص می گردد تا او از بین افرادی که تمایل به انجام بازی دارند افراد گروه خود را مشخص کند و هریک از استاد ها 3 نفر را برای تیم خود انتخاب می کنند تا افراد گروه با استاد به 4 نفر برسد لازم به ذکر است که استاد نمی تواند هر 3 نفر را یکجا انتخاب کند هر یک از اساتید گروه  یک نفر از باتجربه ترین افراد را انتخاب نموده بعد تیم های دیگر هم این کار را انجام می دهند و به همین روش افراد تیم کامل می گردد.

نوبت بازی : بعد از مشخص شدن هر تیم به روش های : تر یا خشک-شیر یاخط-سنگ کاغذ قیچی نوبت بازی تیم مشخص می گردد.

وسایل بازی: گوی فلزی (به تعدا افراد 2تیم) گوی های فلزی به اندازه توپ تنیس می باشد – واگر افراد هر تیم 4 نفر باشند 5 چاله در زمین کنده می شود.

روش بازی :

 در صورتی که افراد تیم 4نفر باشند 5چاله به قطر 10سانتی متر و عمق 7سانتی متر در یک راستا با فاصله 4 الی 5متر ایجاد می کنند به چاله در بازی ، خونه(خانه) می گویند اولین خونه(چاله)خونه شن نام دارد . شن  shon به معنی نشستن، گذاشتن است. در این بازی شن دادن یعنی گذاشتن گوی های  فلزی ، در لبه اولین خونه یا همان خونه شن .

امتیازات : تیر: یک امتیاز  خونه: یک امتیاز سرملی : 2الی 4امتیاز

در این بازی برخورد 2گوی را با همدیگر تیر می گویند و یک امتیاز دارد.

چنانچه افراد بتوانند با پرتاب گوی ، آن را به داخل چاله یا همان خونه تیم مقابل  بیاندازند یک امتیاز می گیرند

گروهی که می بایست شن دهد گوی های خود را در لبه خونه اول در امتداد خونه های دیگر می گذارد. هریک از افراد تیم بعدی که می بایست  بازی را شروع می کند از فاصله 6الی 7متر ،گویی که دارند را به سمت گوی های تیم مقابل پرتاب می کنند چنانچه برخوردی در این مرحله صورت گیرد به آن سر ملی می گویند و آن نفر یک نوبت بازی به عنوان دارد که می تواند خونه بگیرد اگر موفق به این کار شد مجدد می تواند به تمام گوی های دیگر یک تیر بزند .

و بعد نوبت به تیم مقابل می رسد زمانی که تمامی خونه ها گرفته شد بازی تمام می شود و امتیاز ها را می شمارند اگر بازنده نداشتند بازی مجدد شروع می شود تا یک تیم ببازد به عنوان مثال اگر یک تیم 10امتیاز داشت و تیم بعدی 4 امتیاز ،تیمی که 10امتیاز داشته می شود 6امتیاز

تعداد امتیاز ها جهت باخت یک تیم در اول بازی توسط اساتید مشخص می شود

از 4 نفر تیم شروع کننده  ، 2 نفر برای سرملی زدن یا همان تیر زدن اقدام می کنند و2نفر دیگر برای خونه گرفتن .چون آنها می بایست از 5 خونه  ،4 خونه را بگیرند . افرادی که شن می دهند اگر بتوانند خونه شن را بگیرند برای همه افراد محاسبه می گردد ولی اگر تیم مقابل بتواند سرملی بزند و آن خانه را بگیرد ، یک خونه حساب می شود

توجه: مطلب اختصاصی از وبلاگ روستای کلاته بالا

هر گونه کپی برداری وانتشار با ذکر منبع بلامانع است

فصل زمستان در روستای کلاته بالا

باور های محلی

فصل زمستان در فرهنگ مردم مردم روستای کلاته بالا شامل دو برادر و یک خواهر است .اسم برادر بزرگ تر چله کلو یا همان چله بزرگ است چله بزرگ از اول دی ماه شروع می شود و تا دهم بهمن ماه ادامه می یابد که مدت آن چهل روز است از آنجایی که چله کلو برادر بزرگ است و سرد و گرم روزگار را چشیده و بقولی با تجربه است . در مدت این 40روز ، اختلاف دما ی زیادی نداریم و به ندرت هوا از منهای 3درجه سرد تر می شود .همچنین اگر باران یا برف ببارد هم مقدار آن زیاد نیست . نام برادر کوچک تر ، چله خورد یا همان چله کوچک است که از یازدهم بهمن شروع می شود و تا پایان بهمن ماه به مدت 20روز ادامه دارد . باور مردم براین است که چله خورد گفته است که هر چه برادر بزرگ من نکرد من انجام می دهم یعنی امکان بارش برف و باران(البته بیشتر برف) در مدت این 20روز خیلی زیاد است و اگر برف ببارد به اصطلاح محلی برف آن سنگین است (زیاد برف می بارد) و همچنین در چله کوچک اختلاف دما به حداکثر خود می رسد بیشتر مردم هوای بسیار سردی را در چله خورد تجربه کردند و بیاد دارند.درچله خورد می گویند گرگ ها پر زور هستند ، یعنی بیشترین حمله ها را به گله گوسفندان انجام می دهند . اسم خواهر آنها مه نوروز یا همان ماه نوروز نام دارد شامل اسفند ماه می باشد عموما خواهران نسبت به برادران بسیار مهربان تر هستند و در اینجا هم ماه نوروز از لج و لجبازی برادران خود خسته شده و می خواهد سرما را از بین ببرد به باور مردم در ماه نوروز زمین نفس می کشد و چنانچه برف ببارد هر چقدر مقدار آن باشد بعد از یک تا دو روز برف آب می شود و هوا زیاد سرد نمی شود شاید در مدت یک ماه ، یک بار هوا به صفر درجه برسد .

مردم و زمستان

فصل زمستان در روستای کلاته بالا به فصل بیکاری معروف است منظور از بیکاری نه اینکه اصلا کاری ندارند بلکه در مقایسه با فصول دیگر ، در این فصل کار کمتری است . در گذشته نه چندان دور ، مردها ی روستا کارهایی مثل : دوک ریشتن ، جوررو بافتن ، دستکش بافتن ،ریسمان بافتن و چنانچه  در فصل زمستان باران کافی می بارید ، از پانزدهم اسفند ماه به بعد ،  نوعی گندم به نام گندم کمریKamori (گندم بهاره)می کاشتند و زنان روستا هم :  تون بافی (نوعی پارچه که از آن البسه تهیه می کردند) جاجیم بافی ،پلاس بافی(نوعی گلیم) قالی بافی و همچنین گوسفندان را جیره می دادند(به علت کمبود علف در زمستان در پایان هر روز مقداری جو یا علوفه به گوسفندان می دهند) البته ماه نوروز فصل زاد و ولد گوسفندان است به همین خاطر کار مردم  روستا زیاد می شود .

                       انالله و انا الیه راجعون

خبردار شدیم که  آقای علی علی زاده  به رحمت خدا رفت

آرزو میکنیم که وسعت صبر خانواده ی این مرحوم ، به اندازه ی دریای غمشان باشد

با هم دعا کنیم تا خداوند بزرگ روح عزیز از دست رفته را قرین رحمت کند

***********************************************

به همین مناسبت مجلس ختمی در روز پنج شنبه مورخ 1392/10/03در مسجد صاحب الزمان واقع در خاک سفید خیابان زهدی نرسیده به میدان رهبر برگزار می گردد.

تشریف فرمایی سروران گرامی موجب شادی روح آن مرحوم وتسلی خاطر بازماندگان خواهد بود

                  (( انا لله و انا الیه راجعون ))

من امشب از فراق یار میگریم                بسان عاشقان زار میگریم 

رفیق نیمه راه شد یار دیرینم       دلم افسرده است بسیار میگریم.

در اینجا لازم است از طریق این رسانه این مصیبت دردناک را خدمت خانواده محترم آن عزیز ، و دیگر بستگان تسلیت گفته و آرزوی مغفرت و آمرزش برای مرحوم و صبر جزیل برای بستگان وی از درگاه خداوند متعال مسئلت نماییم

روحش شاد و یادش گرامی باد

****************************************************************************

به همین مناسبت مجلس ختمی در روز جمعه 1392/11/04 از ساعت 14الی 15.30در مسجد جامع امام علی (ع) واقع در تهران پارس اتوبان وفادار ایستگاه مسجد برگزار می گردد .حضور سروران گرامی باعث شادی روح آن مرحوم و تسلی خاطر بازماندگان خواهد بود

عکس های زیبا و دیدنی از روستای کلاته بالا

با توجه به نظرسنجی انجام شده در وبلاگ وهمچنین کامنت های شما بزرگواران ، موضوع عکس بیشترین رای را آورد به همین خاطر سعی میکنم بعد از چند پست جدید مجددا یک پست با عنوان عکس در وبلاگ انتشار بدهم امیدوارم مورد توجه شما قرار بگیرد

عکس پانورامیو از روستای کلاته بالا-شهرک قدس

عکس از روستای کلاته بالا خانه های قدیمی

عکس از یکی از محله های روستای کلاته بالا

دور نمای روستای کلاته بالا

 یکی از محدود خانه هایی که در روستای کلاته بالا که در آن زندگی می کنند

کوچه های روستای کلاته بالا با هزاران خاطره

روستای کلاته بالا - شهرک قدس قاین

گدار تنوره

زینت بخش عکس های روستای کلاته بالا :کوزه های سفالی آب کندل های شیره انگور و چرخ ریسندگی

با تشکر از جناب آقای علی مددی بابت ارسال عکس های زیبا

انواع نان های محلی روستای کلاته بالا

در روستای کلاته بالا متناسب با فصل یا نوع غذا ، نان های متنوعی پخت می گردد که در این پست اشاره ای به انواع نان های محلی می شود امید است مورد توجه  قرار گیرد.

نان قرص :به این نوع نان ، نان گندم هم می گویند ولی به خاطر اینکه شکل این نوع نان در قدیم به صورت دایره بوده به آن قرص می گفتند .نان قرص از آرد گندم تهیه می گردد و بیشترین مصرف را در بین مردم روستا دارد .شکل نان قرص شبیه نان های تافتون یا خراسانی که در تهران پخت می گردد است ولی از نظر عطر و بو و همچنین مزه ،بسیار متفاوت است .

نان پتیر:( فتیر ) در روستای کلاته بالا چنانچه خمیر نان خوب فرآوری نشود به آن نان پتیری می گویند و به خاطر اینکه در این نوع نان از خمیر مایه استفاده نمی کنند به آن  پتیر می گویند . پتیر نانی است دایره ای شکل به قطر حدود 25سانتی متر و ضخامت 3الی 5سانتی متر .در خمیر این نوع نان از روغن، بذر گیاهان داروئی(شوید،زیره،بادیان و..) و سبزی استفاده می کنند به همین خاطر نانی است بسیار خوش مزه و مردم روستا، پتیر به عنوان صبحانه  می خورند.پتیر به خاطر اینکه خمیر مایه ندارد نانی است به اصطلاح محلی سنگین (دیر هضم) بنا به تجربه مردم حتما شوید به خمیر آن اضافه می کردند تا هم خوش بو شود و مشکل چربی خون برطرف می شد.از انواع پتیر می توان به پتیر روغنی ، پتیر جزغاله دار(دنبه ٔ برشته شده) و پتیر سوزی دار(سبزی های مخصوص) نام برد.

نان تفتو(تافتون) : تافتون نانی است به قطر 30الی 40سانتی متر و ضخامت حدود 3سانتی متر .در خمیر تافتون از شوید ،بادیان ،زیره وزردچوبه استفاده می کنند .نان تافتون ماندگاری زیادی دارد به همین خاطر در مسافرت از آن به عنوان غذا استفاده می کنند .در ضمن تافتون نان خاصی است چون در چهاردهم ماه شعبان که به آن  روز برات  می گویند تمام مردم روستا در این روز به قبرستان می روند ودر مزار درگذشتگان فاتحه می خوانند بعد از قرائت  فاتحه بازماندگان ، تافتون را که به تکه های کوچک تقسیم شده بین مردم تقیسم می کنند . همچنین تافتون به عنوان صبحانه کامل و همراه با  انواع اشکنه ها ،مصرف می کنند .

کماچ :نانی است به قطر 40الی 50سانتی متر و ضخامت 7الی 10سانتی متر.کماچ را با قروت (کشک) به عنوان نهار یا شام  می خورند و از کماچ غذایی با عنوان چکمال درست می کنند که دهن آدم با گفتنش آب می افتد.

کماچ قلفی : کماچ قلفی با کماچ بسیار متفاوت است و به خاطر نوع پخت آن (در ظرفی مسی) به آن  کماچ قلفی می گویند .کماچ قلفی را به عنوان صبحانه یا میان وعده غذایی مصرف می کنند.

 جوین : جوین یا نان جو ، نانی است که از آرد جو تهیه می شود و به عنوان نهار یا شام همراه با کشک (قروت) آن را میل می نمایند.

نان روغنی : نان روغنی را به عنوان صبحانه یا میان وعده غذایی مصرف می کنند

نان سوزی دار(سبزی دار): نانی است شبیه نان روغنی ولی در خمیر آن از سبزی خاصی استفاده می شود .

نان زجفیلی : در اصل یک نوع شیرنی محلی است که در خمیر آن از زنجبیل وشکر استفاده می کنند وبه عنوان میان وعده غذایی میل می شود .نان زنجفیلی نانی است به قطر 10الی 20سانتی متر وضخامت 2سانتی متر با ماندگاری بسیار بالا

نان گاورسی : این نوع نان از دانه ای شبیه ارزن تهیه می گردید وچون در خرداد ماه معمولا ذخیره گندم مردم روستا تمام می شد، و گاورس زود تر برداشت می شود تا برداشت گندم معمولا از نان گاورسی  تغذیه می کردند.

نان چلپک :به چلپک نان روغن جوش هم می گویند در قدیم بعد از اینکه روغن منداب می گرفتند از این نوع نان تهیه می کردند در بعد از پیروزی انقلاب برای اولین باری که مردم روغن مایع از طریق تعاونی دریافت نمودند نیز این نوع نان زیاد تهیه می شد .

نان کلوچ : چنانچه خمیر آرد از دیواره تنور بیافتد به آن کلوچ می گویند .کلوچ را عموما به گوسفندان می دهند چون تمام کناره های آن در بین آتش می سوزد ولی تا جایی که می شد از آن مصرف می کردند.

توجه: مطلب اختصاصی از وبلاگ روستای کلاته بالا

هر گونه کپی برداری وانتشار با ذکر منبع بلامانع است

نان محلی روستای کلاته بالا

نان از روزگاران قدیم تاکنون از اصلی ترین قوت مردم روستای کلاته بالا بوده است . نانهای محلی روستای کلاته بالا از بهترین آرد سبوس دار تهیه مي‌شود و با خميرمايه ، بدون استفاده از جوش شيرين توسط بانوان روستا  که به حق  خبازان  ماهری هستند ، فرآوري مي گردد . از آنجایی که نان های محلی  به خاطر نوع آردی که از گندم های دیم و ارگانیک و همچنین در تنور با حرارتی ملايم و یکنواخت پخته می شود از سالم‌ترين نان ها هستند. و همواره از جایگاه  خاصی برخوردار است.بطوری که اگر مردم روستای کلاته بالا یک تکه نان هر چقدر هم کوچک باشد را در بین راه یا کوچه ببینند آن را برداشته زیارت می کنند(بر نان بوسه زده و پیشانی بر آن می گذارند)ودر مکانی که حیوانات بتوانند از آن تغذیه کنند می گذارند چون بر این باورند که نان برکت خداست و بی احترامی به آن خیر و برکت را از خانه می برد .
در ضمن بخش قابل توجهی از املاح ،پروتئین،ویتامین ،فیبر وبطور کلی انرژی مورد نیاز مردم روستا از نان تامین می گردد.

مقایسه نان های محلی با نان هایی که در شهر تهیه می شود

نان های محلی روستای کلاته بالا به دلایل ذیل از کیفیت بسیار بالایی نسبت به نان های شهری بر خور دار است .

1-   نوع گندمی که در روستای کلاته بالا برداشت می شود به علت دیم بودن و نوع آب وهوا از کیفیت بیشتری برخوردار است

2-   قبل از آرد گردن گندم آن را می شویند و مجدد خشک می کنند پس از نظر بهداشتی آرد سالمی را در اختیار دارند.

3-   نان های محلی روستای کلاته بالا از آرد کامل یا همان آرد سبوس دار تهیه می شوند پس نسبت به نان هایی که از آرد سفید تهیه می شوند ،بسیار مغذی بوده و از ارزش غذایی بالایی بر خوردار است .

4-   به خاطر خبازان ماهر و همچنین استفاده از خمیر مایه ارگانیک ،نان های محلی از عطر و بوی خاصی برخوردار بوده وماندگاری بهتری دارند همچنین هضم این نوع نان ها برای دستگاه گوارش بسیار آسان است (بجز کماچ و پتیر)

5-   به لحاظ نوع پخت ،کیفیت نان محلی بسیار بالاست(حررات ملایم ویکنواخت بدور از شعله مستقیم آتش)

دلایل کیفیت پایین نان های شهری

1-   گندم هایی که بصورت آبی کاشته می شوند امکان سن زدگی آن بیشتر است و آرد این نوع گندم ،گلوتن کمتری دارد که از ارزش غذایی آن می کاهد .

2-   نان های شهری عموما از آرد سفید تهیه می شوند که دارای فیبر پایینی است و از ارزش غذایی نان می کاهد .

3-   بعضی از شاطر ها کم تجربه بوده وپخت نان بخوبی صورت نمیگیرد و بخصوص کسانی که کار تهیه خمیر را بعهده دارد کم تجرگی آنها مشهود است

4-   متاسفانه هنوز در بعضی از نانوایی ها از جوش شیرین که ممنوع شده استفاده می کنند که این کار کیفیت نان را پایین می آورد .

5-   بعضی از کار خانجات آن طور که باید و شاید بهداشت را رعایت نمی کنند.(تجربه شخصی)

اصولا آردهایی که در کارخانجات حومه تهران تهیه می شود به شرح ذیل می باشد

الف – آرد کامل یا آرد سبوس دار :این نوع آرد مخصوص نان سنگک می باشد  .

در اینجا لازم است خاطره ای را بیان کنم تا متوجه کیفیت پایین نان های شهری حتی نان سنگک که می بایست از آرد سبوس دار تهیه گردد شوید .هفته گذشته بر سر در نانوایی سنگکی نوشته شده بود در نانوا نان سنگکت سبوس دار تهیه می گردد .اندکی گیج شده بودم آخه اگر  نان سنگک  از آرد کامل تهیه می شود دیگر این نوشته چه معنی دارد به نانوایی رفتم تا نان بخرم دیدم که نان ها از آرد سفید تهیه می شود وقتی که به خمیر گیر گفتم که این آرد سفید است او یک لیوان سبوس داخل ماشینی که خمیر را عمل می اورد ریخت وگفت پس این اگر سبوس نیست چیه است؟ لبخندی زدم و گفتم خوب شد معنی  آرد سفید و سبوس دار را فهمیدم .

ب – آرد 2صفر یا همان آرد خبازی که مخصوص نان لواش وتافتون است این نوع آرد داری مقدار  کمی سبوس است

ج- آرد 3صفر یا آرد ستاره که مخصوص نان بربری است این نوع آرد درصد خیلی کمی سبوس دارد

د- آرد 4صفر یا همان آرد نول که از مغز گندم تهیه می شود  و مخصوص شیرنی پزی و ماکارانی است و اصلا سبوس ندارد.

پس با توضیحات فوق متوجه می شویم که بیشتر نان ها فاقد سبوس یا دارای مقدار خیلی کمی سبوس هستند و همچنین گلوتن پایین تری نسبت به آرد های محلی هستند که  از ارزش غذایی این نوع نان ها کاسته می شود در عوض سبوس که دارای فیبر بسیار بالایی است به دامداری ها فروخته می شود

مطلب اختصاصی از وبلاگ روستای کلاته بالا 

توجه : هر گونه انتشار وکپی با ذکر منبع بلامانع است

شب یلدا شب چله بزرگ

جشن چله کلو

در فرهنگ روستای کلاته بالا به شب یلدا ، شو چله کلو (شب چله بزرگ) می گویند .شب چله بزرگ از غروب آخرین روز ماه قوس (آذر ماه) تا بامداد اولین روز  جَدی (دی ماه) می باشد وبقول معروف اولین شب زمستان و طولانی ترین شب سال خورشیدی است .

انواع چله ها در روستای کلاته بالا به شرح ذیل می باشد :

چله تموز یا چله تابستان که اولین شب فصل تابستان که بلندترین روز سال به پایان می رسد

چله کلو(چله بزرگ) که از اولین روز زمستان شروع شده وتا چهل روز ادامه می یابد

چله خورد(چله کوچک) که از 10بهمن شروع می شود و مدت آن 20روز است

همانطور که در عنوان مطلب ذکر گردید به شب چله ، جشن چله کلو می گویند ،یعنی این شب را گرامی داشته و جشن میگیرند.

شب چله بزرگ در روستای کلاته بالا: در این شب که طولانی ترین شب سال است، معمولاً فامیل و بستگان به خانه ی بزرگ ترین فرد اقوام یعنی همان پدر بزرگ یا مادر بزرگ می روند .چنانچه سن پدر بزرگ ومادر بزرگ زیاد باشد در خانه بزرگ ترین پسر خانواده جمع می شوند و بزرگ های خانواده را به آنجا می آورند .

بعد از آمدن فامیل ، همه پای کرسی جمع میشوند.روی کرسی مجمعه مسی(شبیه سینی) بزرگی قرار دارد و روی مجمعه چند چراغ فانوس،لامپا یا گردسوز است تا روشنایی خانه فراهم گردد .به علت سردی هوا در این موقع از سال کرسی هم با ذغال حسابی گرم است تا کسانی که سردشان می شود زیر کرسی خودشان را گرم نمایند . چند لحظه بعد صاحب خانه با آجیل و میوه از میهمان ها پذیرائی می کند آنها تا پاسی از شب و گاهی تا نزدیک صبح می نشینند آجیل ها شامل میمیز(مویز-کشمش) انواع کیشته ها (برگ زردآلو و میوه های خشک شده) و میوه ها عموما انار و هندوانه می باشد .همزمان با پذیرایی یکی از افراد با سواد صفحاتی را از  کتاب شاهنامه یا لیلی مجنون و... می خواند و بعد فال حافظ می گیرد. حالا یک نفر ساز بدست (کسی که در دف زدن مهارت داشته باشد) یک دایره (دف) یا سینی بر می دارد وشروع به ساز زدن می کند و بچه ها می رقصند همزمان با ساز دو بیتی هم می خواند در آخر بزرگترها داستان یا خاطره نقل می کنند. از آیین شب چله ، علاوه بر خوردن آجیل و میوه‌ ، مراسم کف زدن است. کف از ریشه گیاهی که بنام ، بیخ مشهور است تهیه می گردد. بدین روش که ریشه گیاه بیخ را در آب خیس می کنند و سپس دو بارآن را می جوشانند وآب آن را عوض می کنند که تلخی آن از بین برود مجدد مقداری آب به آن اضافه کرده وآنقدر می جوشانند تا یک سوم آن بماند بعد آن را  در ظرف سفالی به نام ،تغار می‌ریزند. وبا یک دسته چوب نازک از درخت گز آن قدر به هم می زنند تا کف آماده  گردد . بعد ازسفت شدن کف آن را را شیره انگور یا شکر شیرین کرده ومیل می نمایند . بدین ترتیب جشن چله بزرگ با خاطره های شیرین به پایان می رسد